Η οικονομική κρίση που πλήττει και τη χώρα μας, μας αναγκάζει όλους να ασχοληθούμε με τις άσχημες συνέπειες που έχει όχι μόνο στην οικονομική αλλά και στην ψυχική μας κατάσταση. Είναι πολύ μεγάλος ο αριθμός των ατόμων που πλήττονται από το κλίμα που έχει διαμορφωθεί. Ο άνθρωπος που έχει χάσει τη δουλειά του ή αυτός που ψάχνει εργασία για μεγάλο χρονικό διάστημα και δε βρίσκει, περνάει από διάφορες συναισθηματικές καταστάσεις, οι οποίες είναι συνήθως:

  1. Απομόνωση: ο άνεργος δεν αλλάζει παραστάσεις όπως ένας εργαζόμενος. Έρχεται σε επαφή με λιγότερους ανθρώπους καθημερινά, γι΄ αυτό ενδέχεται να αυξηθούν τα συναισθήματα της μοναξιάς του και να κλειστεί στον εαυτό του.
  2. Χαμηλή αυτοπεποίθηση: Η απώλεια της δουλειάς είναι πλήγμα για την αυτοπεποίθηση. Ο άνεργος νιώθει ότι δεν είναι αρκετά καλός με αποτέλεσμα να χάσει τη δουλειά του ή ότι δεν είναι αρκετά καλός γι’ αυτό και δεν τον προσλαμβάνει κανένας άλλος.
  3. Θλίψη: Είναι σχεδόν αναπόφευκτο να μη νιώσει κανείς έντονη λύπη. Αυτή πολλές φορές μπορεί να οδηγήσει και σε ακραίες μορφές απόγνωσης.
  4. Θυμός: Είναι πολύ έντονη η απορία του τύπου «γιατί σε μένα;» που μπορεί να φτάσει μέχρι έντονη έξαρση οργής. Ο άνεργος νιώθει αδικημένος, τον «πνίγει το δίκιο» και δεν έχει να διοχετεύσει την οργή του στην άμεση πηγή του προβλήματος. Ο εχθρός είναι αόριστος κι αυτό γεμίζει το άτομο με μια απροσδιόριστη οργή που κάποιες φορές μπορεί να ξεσπάσει σε αθώα θύματα ή βανδαλισμούς.
  5. Φόβος: Καθώς τα εισοδήματα είναι περιορισμένα  έως ανύπαρκτα, δημιουργείται μια τεράστια αίσθηση ανασφάλειας για το μέλλον. Το άτομο φοβάται μήπως διαιωνιστεί το πρόβλημα, ανησυχεί για την επάρκεια των υλικών αγαθών και φοβάται για το ενδεχόμενο της προσωπικής του εξαθλίωσης.
  6. Άγχος: Είναι το πιο κυρίαρχο συναίσθημα που συνδέεται με όλα τα άλλα. Το άτομο είναι κλονισμένο και ζει μια μεγάλη αγωνία, ιδίως όταν έχει άλλα άτομα υπό την ευθύνη του. Τα αποτελέσματα του άγχους είναι πολλά: από ψυχοσωματικά συμπτώματα μέχρι επιπτώσεις στη συμπεριφορά.
  7. Ντροπή: Σε μια κοινωνία που επιβραβεύει τόσο πολύ την έννοια της καριέρας, το άτομο που δεν εργάζεται, ακόμα κι αν δεν είναι προσωπική του ευθύνη, το εισπράττει ως μια δική του προσωπική αποτυχία, η ντροπή αυτή συνεισφέρει στην απομόνωση, καθώς το άτομο αρχίζει να αποφεύγει τη συναναστροφή με ανθρώπους που θα του κάνουν ερωτήσεις φέροντάς το σε δύσκολη θέση.
  8. Νοητική αδράνεια: Όταν δεν υπάρχει το εξωτερικό κίνητρο της αμοιβόμενης εργασίας, το άτομο δεν έχει τα ίδια κίνητρα για  να ενθαρρυνθεί και να δράσει. Επίσης, η εργασία κρατά το μυαλό σε εγρήγορση και η έλλειψή της διαστρεβλώνει την αίσθηση του χρόνου και κάνει το νου επιρρεπή σε παράλογες σκέψεις χαμηλής αυτοαξίας.
  9. Χρήση μηχανισμών άμυνας: Το άτομο επιστρατεύει διάφορους μηχανισμούς σκέψεις για να απωθήσει τις δυσάρεστες και επώδυνες διαπιστώσεις για την κατάστασή του: από την άρνηση της πραγματικότητας, μέχρι την εκλογίκευσή της και από τον υπέρμετρο αυτοσαρκασμό μέχρι την παλινδρόμηση (το γνωστό «παλιμπαιδισμό»).
  10. Χρήση ουσιών: Είναι πολύ πιθανό το άτομο να καταφύγει σε χρήση ουσιών (ποτό, ναρκωτικά, κάπνισμα) για να γεμίσει τα συναισθηματικά του κενά, να καταπολεμήσει την αμηχανία ή επειδή νιώθει να «μουδιάζει» το μυαλό του από τα προβλήματα.

Τι βοηθάει ψυχολογικά;

Για το πρόβλημα της ανεργίας, η επιστήμη της ψυχολογίας δεν έχει να προτείνει κάποια συγκεκριμένη λύση. Μπορούμε όμως να βρούμε κάποιους τρόπους πιο αποτελεσματικής αντιμετώπισης των ψυχικών επιπτώσεων που αναφέρθηκαν παραπάνω.

  1. Αναγνώριση του προβλήματος: είναι η αποδοχή της πραγματικότητας. Όπως το χειρότερο που μπορεί κανείς να πει σε κάποιον που κλαίει είναι «μην κλαις», έτσι και σ’ αυτή την περίπτωση δεν εξυπηρετεί να πούμε «εν πειράζει», ούτε «δεν έχεις ανάγκη εσύ», «δε σε φοβάσαι εσένα». Και η φράση «από παντού ακούς τέτοια» ή « \όλος ο κόσμος μ’ αυτά τα προβλήματα τυραννιέται», εν έχει ιδιαίτερη υποστηρικτική λειτουργία γιατί υποβιβάζει το πρόβλημα. Ο άνεργος γνωρίζει τα στατιστικά, αλλά η μείωση της σημασίας του προβλήματος λειτουργεί πολλές φορές πιεστικά κι όχι ανακουφιστικά, αντίθετα, βοηθά να πούμε στον εαυτό μας σ’ αυτόν που αντιμετωπίζει πρόβλημα ότι είναι ένα είναι ένα σημαντικό και δύσκολο πρόβλημα που συνέβη σ’ εμένα και θέλει πολύ δύναμη και κουράγιο για ν’ αντιμετωπιστεί.
  2. Έκφραση για το πρόβλημα - ανάγκη για εξωτερίκευση: Όποιος αντιμετωπίζει αυτό το πρόβλημα ωφελείται όταν κάποιος του δίνει ενθαρρυντικά χτυπήματα στην πλάτη και παίρνει έκφραση συμπαράστασης και λύπης στο πρόσωπο και του μιλάει ενθαρρυντικά και αισιόδοξα. Ωστόσο, ακόμα καλύτερα είναι να τον ρωτήσει «πώς νιώθεις;» και να είναι διατεθειμένος να ακούσει υπομονετικά την απάντηση. Αυτός που έχει πρόβλημα, νιώθει την ανάγκη να μιλήσει, να εκφραστεί, να κλάψει, να εκτονωθεί μιλώντας.
  3. Αναγνώριση των συναισθημάτων: Πολλές φορές, ιδιαίτερα για τους άνδρες, η συναισθηματική έκφραση αποφεύγεται από φόβο μήπως θεωρηθεί αμηχανία. Αυτό όμως δημιουργεί καταπιεσμένη συναισθηματική φόρτιση που μπορεί να οδηγήσει σε ξεσπάσματα και επιθετική συμπεριφορά ή σε θλίψη και απόσυρση. Είναι καλό να εκφράζεται κανείς χρησιμοποιώντας λέξεις που αντιστοιχούν σε συναισθήματα: φόβος, θυμός, ντροπή, ενοχή, απογοήτευση, θλίψη, άγχος, αγωνία.
  4. Χρησιμότητα εαυτού: Το να νιώσουμε χρήσιμοι δίνει ένα «αντίβαρο» στην αίσθηση αποτυχίας και βοηθά να αναπληρώσουμε τη χαμένη μας αυτοαξία. Η εθελοντική προσφορά υπηρεσιών έχει πολλά οφέλη για το άτομο, αφού αυτό νιώθει χρήσιμο, δημιουργεί γνωριμίες, βγαίνει από το σπίτι του και κοινωνικοποιείται και ίσως να εμπλουτίζει και το ρεπερτόριο προϋπηρεσίας του.
  5. Ρεαλισμός: Δεν ήρθε το τέλος του κόσμου. Η ζωή συνεχίζεται, ο ήλιος εξακολουθεί να ανατέλλει και να δύει, τα δέντρα συνεχίζουν να βγάζουν οξυγόνο, οι άνθρωποι συνεχίζουν να υπάρχουν. Πολλές φορές επηρεαζόμαστε από την τηλεόραση και γινόμαστε πιο απαισιόδοξοι. Μπορούμε να μην παρακολουθούμε εκπομπές και δελτία ειδήσεων που χρησιμοποιούν μελόδραμα, τραγικοποίηση, υπερβολή και πρόκληση συναισθήματος αντί για ενημέρωση. Ούτε βέβαια βοηθά η ωραιοποίηση και η υπέρμετρη και αφύσικη αισιοδοξία. Η ανεργία είναι μια δύσκολη κατάσταση, ένα πρόβλημα σοβαρό και πρέπει να τη βλέπουμε στις πραγματικές της διαστάσεις. Με ευελιξία δηλ. αν δεν πετύχει το σχέδιο Α προχωράμε στο σχέδιο Β και ούτω καθεξής, τόλμη, ελπίδα αλλά και ρεαλιστική αντιμετώπιση των πραγμάτων.

Εντάσσουμε στη ζωή μας τα εξής:

  • Καθημερινό σχέδιο δράσης: είτε αυτό είναι αγορά μιας εφημερίδας με αγγελίες, καθημερινή ανάγνωση ειδικών ιστοσελίδων με αγγελίες προκηρύξεις κλπ. Οποιαδήποτε ενασχόληση με τη λύση του προβλήματος δημιουργεί την αίσθηση ότι είμαστε ενεργοί σε ό, τι αφορά την αναζήτηση νέας εργασίας.
  • Δραστηριότητες αναψυχής: η αναψυχή δε χρειάζεται να έχει μεγάλο οικονομικό κόστος. Ακόμα και μια προγραμματισμένη βόλτα, ένας περίπατος, άσκηση, αν γίνεται συνειδητά και όχι μηχανικά για να γεμίσουμε τις μπαταρίες μας, βοηθά στη διατήρηση της καλής διάθεσης. Τα χόμπυ μάλιστα είναι ιδιαίτερα αγχολυτικά και ιδίως όταν έχουν να κάνουν με δημιουργία και δίνουν μια αίσθηση ολοκλήρωσης.
  • Διαχείριση χρόνου: η αναζήτηση νέας εργασίας καταλαμβάνει αρκετό χρόνο στη ζωή ενός άνεργου. Υπάρχει όμως μεγάλο απόθεμα χρόνου που μπορεί να το αξιοποιήσει με ποικίλους τρόπους. Η βιασύνη δε βοηθά. Χρειάζεται μεθοδικότητα και διαφορετική αντίληψη του χρόνου. Αυτή η διαφοροποίηση στους ρυθμούς παρατηρείται ιδίως όταν έχει χάσει δουλειά η οποία απαιτούσε ιδιαίτερα σκληρά ωράρια και δύσκολους ρυθμούς, οπότε απαιτείται μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα όταν ξαφνικά βρίσκεται χωρίς εργασία.
  • Δημιουργία ρουτίνας: το να υπάρχει μια συγκεκριμένη ρουτίνα δηλ. πρόγραμμα στη ζωή βοηθά στην καταπολέμηση των συναισθημάτων θλίψης. Το πρόγραμμα δίνει κάποια δομή και νόημα σε μια ζωή που λόγω της ανεργίας έγινε υπερβολικά αδόμητη, ασαφής και απροσδιόριστη.
  • Αγχολυτικές δραστηριότητες: αποδεδειγμένα βοηθάνε τη διάθεση η ηλιοφάνεια, το γέλιο, η σωματική άσκηση, το σεξ. Συνήθειες όπως η πολυφαγία και κυρίως τα γλυκά, το κάπνισμα, το αλκοόλ, δίνουν ψευδαίσθηση ικανοποίησης και παροδική και επιφανειακή αίσθηση ευχαρίστησης και συνεισφέρουν μακροπρόθεσμα σε συναισθήματα ενοχών, χαμηλής αυτοαξίας και απογοήτευσης που φυσικά δεν είναι καλό να τα νιώθει ένας άνεργος.

 

logo-espa

mobile έκδοση