Ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούμε με τους άλλους και το περιβάλλον αποδίδεται με την έννοια-λέξη συμπεριφορά. Συμπεριφορά είναι ο τρόπος που επικοινωνούμε ή συμπεριφορά είναι ότι λέμε και ότι κάνουμε. Κατά αναλογία της λεκτικής - μη λεκτικής επικοινωνίας, έχουμε λεκτική και μη λεκτική συμπεριφορά. Ειδικότερα η συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων έρχεται σε επικοινωνία σε συνδυασμούς όπως προϊστάμενος με υφιστάμενο, υπάλληλος με υπάλληλο, προϊστάμενος με προϊστάμενο ή με τους πελάτες, προμηθευτές κλπ, και σε εργασιακούς χώρους όπως είναι τα καταστήματα, γραφεία, τράπεζες κλπ. Δεδομένου ότι ο τρόπος που επικοινωνεί ένα άτομο, δηλαδή η συμπεριφορά του, έχει αντίκτυπο στη συμπεριφορά εκείνου (-ων ) με τον (τους) οποίο (-ους) έρχεται σε επικοινωνία, έχει ιδιαίτερη αξία η κατανόηση εκ μέρους του ατόμου των παρακάτω:

  1. Της δικής του συμπεριφοράς.
  2. Της συμπεριφοράς των άλλων.
  3. Των λόγων που τον οδηγούν στην υιοθέτηση μιας συμπεριφοράς έναντι μιας άλλης.
  4. Της αλλοτρίωσης της συμπεριφοράς του λόγω των συνθηκών που επικρατούν στον χώρο του.

Συμπεριφορά είναι τι κάνει και τι λέει το άτομο, δηλαδή το κλείσιμο του ματιού, τα νεύματα, το χαμόγελο, το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί, η χειραψία, ο τρόπος που ντύνεται κλπ.

Η συμπεριφορά, μαζί με τα φυσικά χαρακτηριστικά-όψη, αποτελούν τη μόνη ορατή πλευρά του ατόμου- αυτό που βλέπουν οι άλλοι. Κανείς δεν μπορεί να δει τα κίνητρα, τις σκέψεις και τα συναισθήματα ενός ανθρώπου, δηλαδή την αόρατη πλευρά του, εκτός και αν αυτός τα εξωτερικεύσει. Στο χώρο εργασίας π.χ, και όχι μόνο, οι άλλοι –προϊστάμενοι, συνάδελφοι, φίλοι, πελάτες κλπ., αντιλαμβάνονται μόνο τη συμπεριφορά του, δηλαδή τι λέει και τι κάνει, και με βάση αυτά προσπαθούν να εξάγουν συμπεράσματα για την αόρατη πλευρά του, δηλαδή τη στάση του.

Στάση είναι η πνευματική ή ψυχική προδιάθεση απέναντι σε πρόσωπα, πράγματα ή καταστάσεις. Μπορεί να είναι θετική, αρνητική ή ουδέτερη.

Η συμπεριφορά των ατόμων στις σύγχρονες επιχειρήσεις, και μάλιστα στις επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες, είναι καθοριστικός παράγοντας αποτελεσματικότητας, και για το λόγο αυτό το σύγχρονο management εστιάζεται στη μεταβολή της εργασιακής συμπεριφοράς προς το καλύτερο, είτε βραχυπρόθεσμα με άμεσα διοικητικά μέτρα, είτε μακροπρόθεσμα με την αλλαγή νοοτροπίας (δηλ. των στάσεων) των εργαζομένων.

Πολλοί επιστήμονες και μάλιστα ψυχολόγοι που ασχολούνται με τον κλάδο της Οργανωσιακής-Βιομηχανικής Ψυχολογίας έχουν προτείνει διάφορα μοντέλα ερμηνείας της συμπεριφοράς. Η συμπεριφορά βέβαια του ατόμου στον εργασιακό χώρο δεν περιχαρακώνεται εύκολα από ένα μοντέλο. Το μόνο που μπορεί να προσφέρει ένα μοντέλο είναι κάποιοι κώδικες κατανόησης και πρόβλεψης. Τις μεθόδους της πρακτικής παρέμβαση θα τις βρει μόνο του το άτομο όταν θα έχει βιώσει ή και θα έχει αποκτήσει γνώση αρκετών θεωριών και προτεινομένων μοντέλων.

Ένα τέτοιο μοντέλο ερμηνείας της εργασιακής συμπεριφοράς περιλαμβάνει πέντε παράγοντες που επηρεάζουν-διαμορφώνουν τη συμπεριφορά του ατόμου, και που είναι:

  • Το Περιβάλλον, όπου εκδηλώνεται η συγκεκριμένη συμπεριφορά, για παράδειγμα ο χώρος εργασίας, το σπίτι, ένας δημόσιος χώρος κλπ.
  • Τα Κίνητρα του (η υποκίνησή του). Τα συνηθέστερα εργασιακά κίνητρα είναι: Επίτευξη στόχου, Κύρος, Δύναμη, Χρήμα, Προσωπική ανάπτυξη, Αυτοεκτίμηση, Ασφάλεια, Ανεξαρτησία.
  • Οι Αξίες του, δηλαδή   εκείνα τα πράγματα που το άτομο θεωρεί σπουδαία στη ζωή του.
  • Η Συγκινησιακή του κατάσταση, δηλαδή το σύνολο των συναισθημάτων που νιώθει το άτομο λόγω κάποιου ερεθίσματος.
  • Οι Δεξιότητες του, δηλαδή οι ικανότητες του να επιτελεί ένα σωματικό, πνευματικό ή κοινωνικό έργο.

Οι παραπάνω παράγοντες διαμορφώνουν  τη συμπεριφορά του ατόμου. Το ερώτημα που προκύπτει είναι: Η συμπεριφορά του ατόμου είναι ή πρέπει να είναι άμεση συνέπεια της στάσης του. Για παράδειγμα, δε συμπαθώ τον προϊστάμενό μου, του το λέω ή όχι; Συνήθως, ιδίως στον εργασιακό χώρο η συμπεριφορά του ατόμου δεν είναι άμεση συνέπεια της στάσης του γιατί παρεμβάλλεται ο παράγοντας: προθέσεις.

Οι προθέσεις είναι τα σχέδια της ικανοποίησης των σκοπιμοτήτων του ατόμου.

Η ένταση και το περιεχόμενο των παραπάνω παραγόντων διαφέρει από άτομο σε άτομο, κυρίως λόγω της διεργασίας της αντίληψης. Το άτομο εφαρμόζει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά στον εργασιακό χώρο και αν γίνει αποδεκτή την υιοθετεί, αν όχι την τροποποιεί, μεταβάλλοντας έναν ή και περισσότερους από τους παράγοντες, πχ αλλαγή κινήτρων, πιστεύω κλπ.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Beck, Judith (2006). Εισαγωγή στη γνωστική θεραπεία, Αθήνα, Εκδόσεις Πατάκη.
  2. May, R. (1980), Carl Rogers: Δύο διαφορετικές τάσεις. Υπαρξιακή ψυχολογία, Αθήνα, σελ. 113-123.
  3. McLeod, John (1993). 'The cognitive-behavioral approach' Chapter 4 (pp 62-67) from The cognitive-behavioral approach, Open University Press, Buckingham.
  4. Pervin, L. & John, O. (2001), Κεφ. 9: «Προσέγγιση της Προσωπικότητας από τη Σκοπιά της Θεωρίας της Μάθησης» (σελ. 393-449), Κεφ. 14: «Η γνωστική προσέγγιση της Προσωπικότητας από την Πλευρά της Επεξεργασίας Πληροφοριών» (σελ. 587-639) και Κεφ. 15: «Ανασκόπηση της Θεωρίας της Αξιολόγησης και της Έρευνας για την Προσωπικότητα» (σελ. 641-671) από Θεωρίες Προσωπικότητας. Έρευνα και Εφαρμογές Αθήνα. 'τυπωθήτω' Γιώργος Δαρδάνος. Copyright 1999, Πρωτ. "Personality: Theory and Research", John Wiley & Sons, Inc. 1970.
  5. Tursi, M. & Cochran, J. (2006), "Cognitive-behavioral tasks accomplished in a person-centered relational framework", Journal of Counseling and Development.
  6. Γιαννουλέας Μ. «Συμπεριφορά και διαπροσωπική επικοινωνία στον εργασιακό χώρο», Εκδόσεις ΠΕΔΙΟ.
  7. Ιωσηφίδη, Πόλυ, (2008), Συμπληρωματικά σχόλια για την παρουσίαση των δύο προσεγγίσεων στη Συνάντηση της 13ης ομάδας στις 17.05.2008.
  8. Μαλικιώση-Λοίζου, Μ., (1999) Κεφ.3: «Προσωποκεντρική θεωρία» (σελ. 141-157), Κεφ. 5: «Συμπεριφοριστική συμβουλευτική θεωρία» (σελ. 195-218), Κεφ. 6: «Σύγκριση συμβουλευτικών ψυχολογικών θεωριών» (σελ. 262-273) από Συμβουλευτική Ψυχολογία,  Έκδοση, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα.
  9. Νασιάκου, Μαρία(1982). Η Ψυχολογία σήμερα 1. Κλινική ψυχολογία, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση.
  10. Οικονόμου, Φ. (1992). Εγχειρίδιο Ψυχιατρικής για τις Μ.Τ.Ε.Ν.Σ., Αθήνα, Ιατρικές Εκδόσεις Λίτσας.
  11. Πιπερόπουλος, Γιώργος (1995). Εφαρμοσμένη Ψυχολογία, Αθήνα, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.
  12. Ποταμιάνος, Γ. & συνεργάτες (2002). Κεφ. 4: Ρόμπερτ Μέλλον: «Συμπεριφορισμός: Η φιλοσοφία και η επιστήμη της προσωπικότητας ως συμπεριφορά» από το βιβλίο Θεωρίες Προσωπικότητας και κλινική πρακτική, 5η έκδοση, Αθήνα, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.

 

logo-espa

mobile έκδοση